Könnun ASÍ og Manneldisráðs

Eyðum við meiru í sælgæti en ávexti og grænmeti?

8.12.2003

Í könnuninni sem gerð var 12. nóvember síðastliðinn kemur meðal annars fram að…

• Það er ódýrara að fylgja ráðleggingum um hollt mataræði, þar með talið 500 grömm af grænmeti, ávöxtum og kartöflum á dag, en að velja mat í samræmi við algengar neysluvenjur Íslendinga.
  
• Tæplega 25% af heildarverði meðalkörfunnar fara í kaup á sælgæti, sætabrauði, kexi og gosdrykkjum.
  
• Grænmeti, ávextir og kartöflur kosta samanlagt 76 kr á mann á dag í meðalkörfu, en sælgæti og gos kosta 94 krónur á mann á dag.
  
• Það kostar 125 krónur á dag að fylgja ráðleggingum um 500 grömm af grænmeti, ávöxtum og kartöflum á dag.
  
• Álíka upphæð fer í sætabrauð og kex eins og í allt brauð og korn í meðalkörfu, eða um 1100 kr á mánuði.
  
• Verð á kjöti hefur lækkað umtalsvert frá síðasta ári. Verð á ávöxtum og grænmeti hefur staðið í stað frá því í fyrra, en umtalsverð lækkun varð á grænmeti fyrir ári síðan.

Könnun á matvöruverði

Könnunin fór fram þann 12. nóvember síðastliðinn. Verð hollustukörfu og meðalkörfu var kannað í helstu matvöruverslunum á höfuðborgarsvæðinu. Könnunin var gerð í átta stærstu verslanakeðjunum, sem samtals endurspegla ríflega 90% markaðar á svæðinu. Reiknað var vegið meðalverð hverrar vöru, í samræmi við markaðshlutdeild verslana og valin ódýrasta tegund hverrar vöru í öllum verslunum. Í hvorugri körfunni voru nein tilbúin matvæli, kaffi, te, krydd eða áfengir drykkir og ekki var gert ráð fyrir að neinn matur færi til spillis eða væri hent. Í öllum tilvikum var valinn sambærilegur matur í báðar körfur til að verðsamanburður yrði sanngjarn. Magn hverrar vöru var hins vegar ólíkt, t.d. var meira af fiski, grænmeti, ávöxtum og brauði í hollustukörfu en meira af kexi, gosdrykkjum, sætindum og kjöti í meðalkörfu.

Kjöt ódýrara

Mánaðarskammtur af matvörum kostar nú 15.399 kr á mann í meðalkörfu en 13.828 kr í hollustukörfu. Hollustukarfan er því 10,2% ódýrari, en munurinn var 12,4% í fyrra. Litlar breytingar hafa orðið á kostnaðarliðum hollustukörfu á milli ára og sú mikla lækkun sem varð á verði ávaxta og grænmetis í fyrra virðist komin til að vera. Kartöflur hafa hins vegar hækkað í verði. Helsta ástæða þess að minni verðmunur er á körfunum núna er mikil verðlækkun á kjöti, sem vegur þungt í meðalkörfunni. Kjöt kostar núna 3.150 kr kr á mann á mánuði í meðalkörfu en kostaði í fyrra 3.929 kr. Kjötmáltíðirnar eru færri í hollustukörfunni og því hefur verðlækkunin minna vægi í henni.

Eyðum miklu í sætindi

Ljóst er að stór hluti matarpeninganna fer í næringarsnauðar vörur. Álíka há fjárhæð meðalkörfu fer í sætabrauð og kex eins og í brauð og annað kornmeti, eða um 1100 kr á mánuði. Í heildina fer tæpur fjórðungur af kostnaði meðalkörfunnar í sælgæti, sætabrauð, kex og gosdrykki. Í hollustukörfunni er ekki gert ráð fyrir miklum sætindum og engir gosdrykkir fara í körfuna. Það hefur í för með sér talsverðan sparnað, enda fara ekki nema 755 kr eða 5,4% af heildarkostnaði hollustukörfunnar í hvers kyns sætindi. Með því að velja hollustu í innkaupakörfuna má spara umtalsverða fjárhæð, eða 18.852 kr á mann í matarinnkaupum á ári.

Ekki fyrir fátæka

Matvöruverð á Íslandi er mjög hátt og ljóst er að hvorug matarkarfan er á viðráðanlegu verði fyrir þá sem minnst hafa á milli handanna. Lang ódýrast er að borða eingöngu ódýrar grunnvörur eins og pasta, hrísgrjón og haframjöl í flest mál. Slíkt fæði er bæði einhæft og veitir ekki næg næringar- eða hollustuefni. Þar að auki gefa sælgæti og gos margar kaloríur fyrir hverja krónu. Það er því hætta á því að þeir sem hafa minnst fjárráð borði mjög næringarsnautt fæði. Jafnvel þótt hollustukarfan sé ódýrari en meðalkarfan er hún vart á hvers manns færi.

Óheimilt er að vitna í þessa könnun í auglýsingum eða við sölu nema með heimild Manneldisráðs eða ASÍ

Sjá myndir sem fylgja.

Mynd 1. Hollustukarfa og meðalkarfa
Mynd 2. Í hvað fara matarpeningarnir
Mynd 3. Verð nokkurra matvælafokka í hollustukörfu 2001-2003

Nánari upplýsingar um hollustukörfu

Senda grein