Efnishyggja á kostnað lífsgæða
Öðru hverju berast fréttir af ýmsum vafasömum heimsmetum Íslendinga, eins og mesta fjölda bifreiða og stærstu IKEA verslun miðað við íbúafjölda. Ekki má svo gleyma lengri vinnuviku en þekkist í löndunum í kringum okkur, hjá báðum kynjum.
Er þetta eitthvað sem við eigum að vera stolt af? Á sama tíma berast fréttir af því að fjöldi fátækra barna fari ört vaxandi hér á landi, nokkuð sem enginn getur verið stoltur af og allra síst vel stæð þjóð eins og Ísland.
Eftir að ég fór að velta lífsgæðum meira fyrir mér og skoða niðurstöður rannsókna á því hvað einkennir fólk sem er ánægðast með lífið kom ýmislegt áhugavert í ljós. Fyrir það fyrsta þá vega efnisleg gæði þar ekki þungt. Peningar hafa ekki áhrif nema upp að því marki að eiga vel í sig og á. Eftir það hafa tekjur lítil áhrif á hamingju manna.
Rannsóknir hafa sýnt að það skipti fólk meira máli að koma vel út í samanburði við aðra en launaupphæðin sjálf. Margir halda því fram að það hafi ekki slæm áhrif á þá sem fátækari eru þó þeir ríku verði enn ríkari, en þetta er ekki rétt. Rannsóknir sýna að þegar viðmiðin breytast eins og þegar hinir ríku verða ríkari verður samanburðurinn óhagstæðari sem ýtir undir ósátt og leiðir til óánægju.
Peningum er hins vegar mikið hampað í okkar þjóðfélagi. Mikill áhugi er á upplýsingum um tekjuhæstu einstaklinga þjóðarinnar og þeim gerð góð skil í fjölmiðlum. Bankastjórar og aðrir peningastjórar eru næstum þjóðhetjur. Það þótti til dæmis áhugaverðara að taka viðtal við bankastjóra sem tók þátt í maraþoni en þann sem vann hlaupið. Þetta hefur mótandi áhrif á börn í samfélaginu eins og kom skýrt fram í sjónvarpsviðtölum við nokkur börn eftir þessa umfjöllun alla. Er hægt að ætlast til annars í ljósi þessa en að þau dragi þá ályktun að til að vera maður með mönnum sé nauðsynlegt að þéna vel.
Það sem einkennir fólk sem er sátt við lífið er fyrst og fremst góð félagsleg tengsl. Til að ná þeim þarf tíma til samverustunda með fjölskyldu og vinum. Það segir sig sjálft að það veitir litla hamingju að aka um í lúxusjeppa með maka sem maður á lítið sameiginlegt með lengur og börnum sem maður þekkir varla. Eða búa í stóru húsi með nýjustu innréttingum sem koma vel út í blöðum og þáttum um hönnun, ef maður kemur þar rétt yfir blá nóttina til að sofa.
Það kemur alltaf betur og betur í ljós hvað orðið lífsgæðakapphlaup er mikið rangnefni fyrir þessa græðgi eftir efnislegum gæðum. Réttara væri að kalla það efnisgæðakapphlaup. Lífsgæðakapphlaup mætti þá nota yfir það, að sækjast eftir sönnum lífsgæðum eins og t.d. því að rækta fjölskyldu og vini sem kostar fyrst og fremst tíma, væntumþykju og hugmyndaflug.
Það er ekkert athugavert við það að vilja eignast peninga eða hluti, spurningin er bara hvað við viljum fórna miklu fyrir það. Erum við tilbúin til að fórna fjölskyldu og vinum fyrir flottan bíl og nýtískulegt hús og fórna þannig lífsgæðum fyrir efnisleg gæði? Okkar er valið. Veljum lífsgæðin fram yfir efnishyggjuna, njótum þess að eiga tíma með þeim sem okkur þykir vænt um því í nútíma þjóðfélagi snúast lífsgæði einna helst um að gefa sér tíma til þess að njóta lífsins.
Höfundur:
Dóra Guðrún Guðmundsdóttir
Verkefnastjóri hjá Lýðheilsustöð
Birtist í Ísafold í janúar 2007