Sykur í fæði íslenskra barna

Þegar rætt er um sykur er mikilvægt að gleyma ekki muninum á fínunnum sykri og öðrum kolvetnum, sem einnig eru kölluð sykrur. Sykrur eru í fjölda matvæla svo sem kartöflum, grjónum, núðlum, brauði, grænmeti og ávöxtum og er þar um að ræða holla og nauðsynlega orkugjafa. Öðru máli gegnir um fínunninn sykur, sem finna má í gosi, sætum ávaxtasöfum, sælgæti, kökum, kexi, mjólkurvörum og morgunkorni. Neysla á fínunnum sykri, sem bætt er í drykki og matvæli er allt of mikil hér á landi.

Manneldisráð gerði könnun á mataræði 10-15 ára skólabarna 1992-1993. Börnin borðuðu að meðaltali 96 g af sykri á dag, eða 15,3 % orkunnar. Sykurneyslan var meiri hjá eldri börnum og mest hjá þeim sem reyktu eða 20% orkunnar. Um það bil helmingurinn af öllum innbyrtum sykri kom úr gosi og sykruðum ávaxtasöfum og nam meðalneyslan tæplega 0,5 l á dag. Sælgætisneysla var 23 g (12,5% sykursins) eða sem samsvarar hálfu súkkulaðistykki á hvert barn á dag ef miðað er við virka daga en sykurneyslan var tvöfalt það magn á laugardögum! Jafnstór hluti sykurs kom úr mjólk og mjólkurvörum (12,5%) , kornvörum, kökum og kexi (12,5%).

Nýlega gerði Rannsóknarstofa í næringarfræði við Háskóla Íslands rannsókn á mataræði tveggja ára barna. Þau borða að meðaltali 32 g af sykri á dag en það eru um 12,5 % orkunnar. Stærstur hlutur sykursins kemur úr gosdrykkjum (12%) og söfum með viðbættum sykri (16%), sælgæti og ís (19%), mjólkurvörum (18%) og kökum eða kexi (16%).

Samkvæmt ráðleggingum Manneldisráðs er ekki æskilegt að fá meira en 10% orkunnar úr sykri. Það er því ljóst brýna þarf fyrir börnum að draga úr sykurneyslunni og kenna þeim breyttar fæðuvenjur. Í því efni væri ekki úr vegi að byrja á að draga úr gosdrykkjaþambi.

Helstu rök gegn óhóflegri sykurneyslu eru þau að verði sykurinn mjög fyrirferðamikill í daglegu fæði er hætt við að minna verði um nauðsynleg næringarefni. Sykur, sætindi og svaladrykkir koma þá í stað annarra næringarríkra matvæla en viðbættur sykur veitir það sem oft er kallað tómar hitaeiningar. Sykurneyslan skiptir sköpum með tilliti til hollustu fæðunnar. Í könnun á mataræði skólabarna kom í ljós að þau börn sem borðuðu mestan sykur fengu minnst af vítamínum og steinefnum. Jafnframt borðuðu þau börn sem innbyrtu mestan sykur minna af grænmeti, ávöxtum, brauði og mjólkurvörum en börn sem gættu hófs í sykurneyslu. Í rannsókninni kom glögglega í ljós að börnin sem borðuðu mestan sykur voru að borða sætindi og drekka gos í stað þess að borða holla fæðu og meira að segja var það svo að heildarorkuinntaka þeirra var lægri en hjá öðrum börnum. Mikil sykurneysla getur því ekki síður leitt til vannæringar en offitu. Sykur skemmir líka tennur og ræður tíðni neyslunnar þar mestu. Tannskemmdir barna eru miklar á Íslandi og gefur það tilefni til endurskoðunar á fæðuvenjum þeirra.

Foreldrar og börn þurfa að læra að setja saman hollt fæði, gæta hófsemi og auka fjölbreytni fæðisins. Sætt bragð þykir flestum gott og ekki má gleyma að það er félagsleg athöfn að borða. Sykur er munaður og ber að meðhöndla hann sem slíkan. Ef maturinn er hollur og næringarríkur að öðru leyti er sykur í hófi sæt tilbreyting.

Anna Sigríður Ólafsdóttir, matvæla- og næringarfræðingur