Um þriðjungur tíundu bekkinga með glerungseyðingu
UM 30% tíundu bekkinga eru með glerungseyðingu á einhverri tönn, 37,3% stráka og 22,6% stúlkna. Þetta er veruleg aukning frá árinu 1997 þegar 22% fimmtán ára barna mældust með glerungseyðingu í rannsókn Ingu B. Árnadóttur tannlæknis. Tæplega 15% barna í 7. bekk hafa glerungseyðingu á einhverri tönn, 19% drengja en 9,8% stúlkna. Þetta er niðurstaða landsrannsóknar á munnheilsu Íslendinga sem dr. Helga Ágústsdóttir, tannlæknir og sérfræðingur hjá heilbrigðisráðuneytinu, stýrir. Hólmfríður Guðmundsdóttir, tannlæknir hjá Miðstöð tannverndar og Lýðheilsustöð, sá um framkvæmd rannsóknarinnar.
Er þetta fyrsta niðurstaða rannsóknarinnar en auk glerungseyðingar var aflað upplýsinga um tannskemmdir, tannmissi og sjúkdóma í mjúkvefjum með klínískri skoðun auk upplýsinga um heilsufarslegan og félagslegan bakgrunn þátttakenda með spurningalistum.
Rannsóknin var framkvæmd sl. vor og náði til slembiúrtaks 2.254 barna í 1., 7., og 10. bekk víðs vegar um landið.
Uggvænleg þróun
Helga Ágústsdóttir segir niðurstöðuna sýna að glerungseyðing sé mikil meðal íslenskra unglinga og að þróunin sé uggvænleg. "Enn þarf að kafa dýpra í gögnin til að finna orsakasambönd við áhættuþætti en vitað er að íslenskir unglingspiltar drekka tvöfalt meira af gosdrykkjum en stúlkur," segir Helga en samkvæmt könnun sem Manneldisráð gerði árið 2002 drekka unglingspiltar að meðaltali um lítra af gosi á dag. "En rannsóknin okkar sýnir einmitt að tæplega tvöfalt fleiri piltar eru með glerungseyðingu en unglingsstúlkur á sama aldri."Þegar bornar eru saman tölur um glerungseyðingu hjá piltum í 7. bekk annars vegar og í 10. bekk hins vegar komi í ljós mikill munur og spyrja megi hvað muni gerast í framhaldinu. "Þetta gæti dregið dilk á eftir sér í framtíðinni," segir Helga. "Breyti unglingar ekki um lífsstíl þá á ástandið aðeins eftir að versna."
Helga bendir á að glerungseyðing sé mjög alvarlegt vandamál. "Glerungseyðing er óafturkræf og hana er jafnvel erfiðara og dýrara að lagfæra en tannskemmdir," segir Helga. "Það er mjög uggvænlegt ef glerungurinn, sem ver tennurnar, er að eyðast utan af þeim. Tennurnar þynnast og verða mun viðkvæmari fyrir kuli og hættan á tannskemmdum margfaldast."
Helga segir að í raun sé ekki enn búið að finna góða leið til að laga glerungseyðingu. "Oft er eina ráðið að setja postulínskrónur eða gullkrónur utan um tennurnar. Þetta er mjög kostnaðarsöm aðgerð."
Rannsóknin var framkvæmd í grunnskólum á skólatíma og skoðuðu tannlæknar börnin. Byrjað var á tannhreinsun og tannburstun en að henni lokinni skoðaði tannlæknir börnin með tilliti til sjúkdóma í mjúkvefjum, tannskemmda, áverka og glerungseyðingar. Þá voru teknar röntgenmyndir af tönnum barnanna.
Í ítarlegri spurningakönnun voru börnin og foreldrar þeirra beðnir að skrá bakgrunn, uppruna, efnahag og menntun foreldra auk þess sem eldri börnin greindu frá áhugamálum, íþróttaiðkun, hljóðfæranámi og vasapeningum. Einnig var spurt um daglega tannhirðu, mataræði (þ.m.t. sælgætisát) og hvort viðkomandi barn færi í reglulegt eftirlit hjá tannlækni. Sá hluti rannsóknarinnar sem nær til þessara upplýsinga er enn í vinnslu.
Eyðingarmáttur súrra drykkja
SÚRIR drykkir, þá aðallega gosdrykkir, eru taldir helstu orsakavaldar glerungseyðingar. Gosdrykkir eru taldir sýnu verri en súrir ávaxtadrykkir og helgast það m.a. af neyslumynstri unglinga. Eftir að gosdrykkir komu í umbúðir með skrúftappa hafa unglingarnir gosflöskuna við höndina og eru að súpa á henni sí og æ, t.d. yfir heimalærdómnum og tölvuleikjunum, segir Helga Ágústsdóttir, sem stýrði munnheilsurannsókninni. "Það er þetta stöðuga sýrubað sem tennurnar eru í sem hefur þessar afleiðingar fyrir glerunginn."Helga segir það útbreiddan misskilning að sykur valdi glerungseyðingu. Því hallist margir að diet-gosdrykkjum. Það er hins vegar sýran sem skaðar glerunginn í þessu tilliti.
Grein sem birtist í Morgunblaðinu 6. febrúar 2006
Eftir Sunnu Ósk Logadóttur sunna@mbl.is
